انتشار مقاله پژوهشی همکاران پژوهشکده گیلانشناسی خانم دکتر فاطمه رستمی و آقای دکتر عباس پناهی و خانم دکتر ره در فصلنامه «مطالعات تاریخ فرهنگی» با عنوان:
وقف زنان گیلانی در دوره قاجار: خوانشی تاریخی؛ از مالکیت دینداری تا عاملیت اجتماعی
چکیده
سنت وقف در ایران از پیشینهای کهن برخوردار است و ریشه در تحولات اجتماعی، سیاسی و سنتهای دینی این پهنه دارد. وقف فراتر از یک کنش خیریه، ابزاری استراتژیک برای تثبیت مالکیت و حفظ دارایی در ساختارِ اجتماعی در حال گذارِ ایران محسوب میشد. این نهاد در گیلان همانند سایر مناطق ایران از پیشینهای کهن برخودار بوده است، برپایه گزارشهای تاریخی، اوقاف به دلایل گوناگون از دوره صفویه تا عصر قاجار افزایش یافت. اقتصاد گیلان در دوره قاجار به دلیل تجاریشدن محصولات استراتژیک آن روبهرشد نهاد و در این میان با افزایش ثروت خاندانهای متمول، بر قدرت مالی زنان نیز افزوده شد؛ برخی از این زنان بخشی از سرمایه منقول و غیرمنقول خود را به صورت وقف و بیشتر با هدف مذهبی به میراث گذاشتند. این پژوهش با واکاوی اسناد و وقفنامههای گیلان، بهدنبال پاسخ به این پرسش است که زنان واقف چگونه از طریق نهاد وقف، به عاملیتِ مستقل حقوقی دست یافتهاند؟ یافتهها نشان میدهد زنان واقف گیلانی با بهرهگیری از ظرفیتهای فقهی در مالکیت زمین و مدیریت تولیت، از وقف به مثابه راهکاری برای صیانت از سرمایه و بازتولید قدرت اجتماعی استفاده کردهاند. آنها از طریق تعریف تولیت برای خود یا فرزندانشان، نوعی سازوکار درونخانوادگی برای کنترل و انتقال ثروت ایجاد کردند که تا اندازهای در دوره پیش از نهادینهشدن قانون در ایران، خلأ حمایتهای رسمی حقوقی را جبران میکرد. پژوهش با روش اسنادی و به شیوه مطالعات توصیفی-تحلیلی با نقدِ انگارههای رایج مبنی بر انفعال زن در ساختارِ پدرسالارِ قاجار، ثابت میکند که کنشگریِ زنان واقف گیلانی، نوعی مدیریتِ آگاهانه برای تضمینِ استقلال اقتصادی آنان در جامعه بوده است.
لینک مقاله https://www.chistorys.ir/article_246946.html
